AKILLI ŞEHİRLERDE ORMAN YANGINLARI ÖZELİNDE AFET VE ACİL DURUM YÖNETİM

4 Ağustos 2021

Akilli-Sehir-ve-Yangin-Uzmani-Necmi-Ozdemir

Akıllı Şehir Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca “Paydaşlar arası işbirliği ile hayata geçirilen, yeni teknolojileri
ve yenilikçi yaklaşımları kullanan, veri ve uzmanlığa dayalı olarak gerekçelendirilen ve gelecekteki problem
ve ihtiyaçları öngörerek hayata değer katan çözümler üreten daha yaşanabilir ve sürdürülebilir şehirler”
olarak tanımlanmaktadır.

Akıllı Şehir Uygulamalarından Akıllı Çevre, Afet ve Acil Durum Yönetimi; Ekosistem varlıklarına
sürdürülebilir, müreffeh ve kapsayıcı bir gelecek sunmak için fiziksel, dijital ve insani sistemlerin
yapılandırılmış bir çevre ile etkin entegrasyonunun vazgeçilmez unsurlarıdır.
Günümüzde Şehirlerin yöneticileri hava, su, toprak, iklim değişikliği ile mücadele yönetimi ile şehrin tabiat
varlıklarının korunarak çevre ve doğanın sürdürülebilirliğinin sağlanabilmesi ve çevre yönetiminin yeşil
şehir planlamasının dikkate almak zorundadır.

Afet ve Acil Durum Yönetimi; önlem alınarak karşılaşılabilecek zararları azaltan, afet ve acil durumlara
hazır olunmasını sağlayan, bir olay/durum gerçekleştiğinde müdahale eden afet ve acil durum verisini akıllı
bir şekilde analiz edebilen ve normal yaşama dönüş sürecini kapsayan uygulama ve sistemler bütünüdür.
Orman Yangınları, küreselleşen dünyada etkileri ve sonuçları yönünden bütün ülkeleri ilgilendiren doğal
afetlerin en önemlilerinden biridir.

Orman yangını riski taşıyan yerleşim yerlerindeki yangın tehlikesini
azaltma çalışmalarının önemli bir bileşeni, hem konutla hem de konutlar etrafındaki vejetasyon ile ilgili
önlemler alınmasıdır. Doğal orman yangını tehlikeleri; yanıcı maddeler, hava halleri ve topoğrafya olmak
üzere üç temel grupta sınıflandırılabilir. Bu üç grup, orman yangını davranışını kontrol etmede temel
bileşenlerdir.

Yangınlara karşı hazırlıklı olma, bir yangının başladıktan sonra ortaya koyacağı potansiyelin azaltılmasına
yönelik yapılan faaliyetlerdir. Bu faaliyetler, yangın öncesi yapılacak diri örtü temizliği, kontrollü yakma
gibi yanıcı madde düzenlemeleri ile yangınla mücadelede kullanılacak kaynakların yangın öncesi
organizasyon faaliyetlerini içerir. Bu amaçla tüm yangınla mücadelede kullanılacak ve insan, makina ve
araç gereçler ile teknolojik ürünlerin tamamı planlanmalıdır.

Bu plan ise Orman Yangın Yönetim Planıdır.
Bu planlar Yangın Risk Haritalarının yanında Potansiyel Yangın Şiddeti, Yangın Yayılma Oranı, Tepe
Yangını Potansiyeli, Yangın Tehlikesi Altındaki Yerleşim Alanları haritalarını da içermelidir.
Anahtar Kelimeler: Akıllı Şehir, Afet ve Acil Durum, Orman Yangınları, Yangın Yönetim

2. MATERYAL VE METOD
Bu çalışmanın konusu Akıllı Şehirler planlaması ve Afet ve Acil Durum Planları yapılırken nelere dikkat
edilmesi ve planlamanın temel ilkeleri esas alınarak Ormanlık alanların orman yangınlarına karşı önleyici
ve söndürme planlarının nasıl yapılması ve neleri içermesi gerektiği üzerinde durulmuştur.
Akıllı Şehirler konusunda konunun uzmanlarının yazıları, konuyla ilgili resmi ve yabancı kurumların
görüşleri ve tanıımlamaları dikkate alınırken, Orman yangınları konusunda ise İstanbul Orman Bölge
Müdürlüğü İstanbul İli Yangın Yönetim Planı esas alınmıştır.

2.1. AKILLI ŞEHİRLER

2.1.1-Tanımlar:
Akıllı Şehir; Ekosistem varlıklarına sürdürülebilir, müreffeh ve kapsayıcı bir gelecek sunmak için fiziksel,
dijital ve insani sistemlerin yapılandırılmış bir çevre ile etkin entegrasyonudur. (PAS 180, 2014)
Akıllı Şehir, çok paydaşlı, belediye odaklı ortaklık temelinde BİT tabanlı çözümler ile kamu sorunlarını
çözme yaklaşımını benimseyen şehirdir. (Avrupa Parlamentosu, 2014)
3
Şehrin planlamasını, yönetimini, inşasını, akıllı hizmetleri kolaylaştıracak Nesnelerin İnterneti, Bulut
Bilişim, Büyük Veri ve entegre Coğrafi Bilgi Sistemleri gibi yeni nesil bilgi iletişim teknolojilerinin
uygulandığı yeni bir kavram ve yeni bir modeldir. (ISO, 2014)
“Paydaşlar arası işbirliği ile hayata geçirilen, yeni teknolojileri ve yenilikçi yaklaşımları kullanan, veri ve
uzmanlığa dayalı olarak gerekçelendirilen ve gelecekteki problem ve ihtiyaçları öngörerek hayata değer
katan çözümler üreten daha yaşanabilir ve sürdürülebilir şehirler” (T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı)

2.1.2 Akıllı Şehir Yönetimi:
1-Yönetişim, 2-Strateji Yönetimi, 3-Politika Yönetimi,4-Bütüncül Hizmet Yönetimi,5- İş Yönetimi:
2.1.3- Akıllı Şehir Uygulamaları:

Akıllı Çevre; Bilgi ve İletişim Teknolojileri desteği ile atık, hava, su, toprak, iklim değişikliği ile mücadele
yönetimi ile şehrin tabiat varlıklarının korunarak çevre ve doğanın sürdürülebilirliğinin sağlanabilmesi ve
çevre yönetiminin yeşil şehir planlamasının dikkate alınarak yapılması olarak tanımlanabilir.

Akıllı Güvenlik; teknolojiyi kullanarak, şehirlerde mevcut güvenlik hâline karşı oluşabilecek tehditlere
yönelik olarak vatandaşları korumak ve kriz yönetimini sağlamak için tasarlanmış, şehir güvenliğinin
ölçümlenmesi ve etkinliğinin sağlanması işlevlerinin bütünüdür.
Akıllı İnsan; Sosyal Altyapı; sosyal yapının temel taşlarını oluşturan eğitim, sağlık, kültür, turizm, sanat,
spor ve sosyal yardımlar gibi insanın ve toplumun yaşam kalitesinin yükseltilmesine yönelik faaliyetler ve
hizmetlerdir.

Akıllı Yapılar; bir şehirde yer alan tüm yapılar için toplumun; barınma kalitesi, konut kalitesi, yapı güvenlik
önlemleri, yapı iklimlendirme ve enerji sistemleri gibi temel ihtiyaçlara akılcı ve teknolojik bir yaklaşımla
dokunarak yaşam kalitesini artırmayı hedefleyen sistemleri içerir.
Akıllı Ekonomi; bir şehrin mikro ve makro boyutuyla ekonomik girdi, çıktı ve faaliyetlerinin akıllı
endüstriler çerçevesinde ele alınmasıdır.

Akıllı Mekân Yönetimi; şehirlerin, deprem, sel, heyelan gibi can ve mal kaybına sebebiyet verecek doğal
afetler karşısında dayanıklı olabilmesi, sosyal, kültürel ve ekonomik olarak yaşanabilir ve sürdürülebilir
olması ile kentleşme ilkelerine uygun şekilde gelişmesi konularını ifade eder.
Akıllı Sağlık; yaşam kalitesini artırmayı hedefleyen, sağlık hizmetlerini iyileştiren, bireylerin sağlıkları ile
ilgili farkındalıklarını artıran, sağlık verisini akıllı bir şekilde analiz edilmesini sağlayan uygulama ve
hizmetlerdir.

Akıllı Yönetişim; analiz, planlama, uygulama ve politika yapımı gibi kamu yönetimi süreçlerinde şeffaflık,
katılımcılık ve hesap verebilirlik prensipleriyle klasik kamu yönetimi yöntemlerinden farklı olarak daha
hızlı, daha doğru ve etkin karar vermeyi sağlayan bir yönetişimi ifade etmektedir.
Bilgi Teknolojileri; Akıllı Şehir kapsamında Bilgi Teknolojileri, şehir yönetimi, enerji, ulaşım, altyapı gibi
birçok hizmete yatay olarak destek veren durumdadır.

Akıllı Ulaşım; BİT destekli ve entegre ulaşım sistemleridir.
Akıllı Enerji; enerji ve kaynak açısından yüksek düzeyde verimli ve giderek artan bir şekilde yenilenebilir
enerji kaynakları ile desteklenen, maliyet ve enerji tasarrufu sağlayan; iç görüye dayalı, kamusal değeri olan
ve yenilikçi yaklaşımlara dayanan şebekeler ile enerjinin yönetimidir.

İletişim Teknolojileri; Akıllı Şehir kapsamında İletişim Teknolojileri; şehir yönetimi, enerji, ulaşım,
altyapı gibi birçok hizmete yatay olarak destek veren durumdadır.
Bilgi Güvenliği; Bilgi Güvenliği kapsamında; teknoloji, sistem ve altyapıların (ağ, yazılım, cihaz, veri vb.)
bütünsel olarak korunması ve ele alınması ile gelecek tehditlere hazırlıklı olunması amaçlanmaktadır.

Akıllı Altyapı; Akıllı Çevre, Akıllı Ulaşım ve İletişim Teknolojileri bileşenleri kapsamında kullanılan
sensörlerle toplanan veriyi ileten, analiz eden, ölçen, izleyen ve daha gelişmiş performans ve kullanıcı
deneyimi için kullanıcı talepleri ve çevredeki değişikliklere akıllı şekilde yanıt verebilen ve kamusal değer
oluşturan sistemlerdir.

Coğrafi Bilgi Sistemleri; birçok sektörle mekânsal etkileşim olan coğrafi verinin; üretilmesi, temini,
depolanması, işlenmesi, yönetilmesi, kıymetlendirilmesi, analiz edilmesi, paylaşılması, görselleştirilmesi,
sunulması ve güncel tutulması için gerekli olan donanım, yazılım, insan kaynağı, standartlar ve yöntemler
bütünüdür.

2.2. AFET VE ACİL DURUM YÖNETİMİ

2.2.1-Afet ve Türleri: İnsanlar için fiziksel, ekonomik, sosyal ve çevresel kayıplar doğuran, normal
yaşamı ve insan faaliyetlerini durdurarak veya kesintiye uğratarak toplulukları etkileyen, etkilenen
topluluğun yerel imkân ve kaynaklarını kullanarak baş edemeyeceği doğal, teknolojik veya insan kökenli
olayların sonuçlarına afet denilmektedir. Dünya genelindeki doğal afetler ele alınınca, 31 çeşit doğal afetin
28 tanesini meteorolojik afetlerin oluşturduğu görülür. Doğal afetlerin çeşitleri ve önem sıraları ülkeden
ülkeye de değişmektedir

Yavaş gelişen doğal afetler: 1. Şiddetli soğuklar,2. Kuraklık,3. Kıtlık vb.
Ani Gelişen Doğal Afetler: 1. Deprem,2. Seller, su taşkınları,3. Toprak kaymaları,4. Kaya düşmeleri,5.
Çığ,6. Fırtınalar,7. Hortumlar,8. Volkanlar,9. Yangınlar vb.
İnsan Kaynaklı Afetler: 1. Nükleer, biyolojik, kimyasal kazalar,2. Taşımacılık kazaları,3. Endüstriyel
kazalar,4. Aşırı kalabalıktan meydana gelen kazalar, 5. Göçmenler ve yerlerinden edilenler vb.

2.2.2- AFET YÖNETİM SİSTEMİ

Afet yönetimi kavramı afet sonucunu doğurabilecek olayların önlenmesi veya zararlarının azaltılmasını
amaçlamaktadır.
Afetlere hazırlık, afetlerden sonra müdahale etme ve iyileştirme gibi çalışmaların tümünde yapılması
gereken faaliyetlerin, toplumun tüm kesimlerini kapsayacak şekilde planlanması, yönlendirilmesi,
desteklenmesi, koordine edilmesi, gerekli mevzuat ve kurumsal yapılanmaların oluşturulması veya yeniden
düzenlenmesi ve etkin ve verimli bir uygulamanın sağlanabilmesi için toplumun tüm kurum ve
kuruluşlarıyla kaynaklarının, bu ortak amaçlar doğrultusunda yönetilmesi” şeklinde ifade edilmektedir.

Tanımdan da anlaşılacağı üzere, genel yönetim yaklaşımından çok da farklı olmayan ancak konu özelinde
yeniden değerlendirilmiş temel ilke ve amaçlara sahip olan afet yönetimi kavramı, dört aşamadan
oluşmaktadır.1-Risk ve Zarar Azaltma Aşaması ,2-Hazırlık Aşaması, 3-Müdahale Aşaması, 4-İyileştirme
Aşaması:.

Günümüzde meydana gelen hayli karmaşık afetler ve bunların sonuçları ile birlikte, afet yönetiminin çok
aktörlü, çok disiplinli ve birden fazla amaca ulaşmayı hedefleyen yapısı, afet yönetimi çalışmalarının sadece
afet sırasında ve sonrasında yapılacak müdahaleler ile sınırlandırılamayacağını açık bir şekilde
göstermektedir. Bu nedenle, günün koşullarına uygun, modern ve bütünleşik bir afet yönetim sistemi için
gerekli çalışmalar şöyledir:
Tüm tehlikeleri göz önüne almak, Tüm evreleri uygulamak, Tüm kaynakları kullanmak, Tüm birey ve
kurumların bu çalışmalara katılmalarını sağlamak.

2.3- AKILLI ŞEHİRLER VE ORMAN YANGINLARININ YÖNETİMİ

Orman Yangınları, küreselleşen dünyada etkileri ve sonuçları yönünden bütün ülkeleri ilgilendiren doğal
afetlerin en önemlilerinden biridir. Orman yangınlarında sadece ağaçlar değil, biyolojik çeşitlilik ve
ekosistem de zarar görmektedir.

Tarihsel olarak ülkemizde orman yangınları öncesi bir yönetim veya orman yangınları tehlikesini azaltma
faaliyetlerinden ziyade, çıkan orman yangınlarının söndürülmesine odaklanılmış bir orman yangınları
yönetim politikası hâkimdir. Bu durum yangın rejimlerinde bir değişikliğe neden olmakta, alanları
çoğunlukla yangına daha hassas olan rejimlere dönüştürmekte ve böylece büyük orman yangınlarının
sayısını arttırmaktadır (Skinner ve Chang, 1996 ve Pyne, 1997’ye atfen McCaffrey, 2002; Neyişçi, 2009;
Yılmaz ve ark., 2012).

Orman yangını riski taşıyan yerleşim yerlerindeki yangın tehlikesini azaltma çalışmalarının önemli bir
bileşeni, hem konutla hem de konutlar etrafındaki vejetasyon ile ilgili önlemler alınmasıdır. Ormanlık ve
makilik alanlar içerisindeki ve kenarındaki yerleşimlerde (orman içi ve kenarında köyler, villalar, tatil
siteleri, pansiyonlar, turistik oteller, apart daireler, yayla yerleşimleri vb.) yer alan konutlar da, yoğun
miktarda yanıcı madde içeren ortamlarda bulunmaktadır.

Bu konutlar, hem kendi inşaatında kullanılan
yanıcı maddelerin hem de konut çevresindeki orman vejetasyonuna ait yanıcı maddelerin ortak etkisiyle
önemli bir orman yangınları yönetim sorunu oluşturmaktadır. (Yılmaz ve ark., 2017)
Orman yangını riski taşıyan yerleşim yerlerindeki yangın tehlikesini azaltma çalışmalarının önemli bir
bileşeni, hem konutla hem de konutlar etrafındaki vejetasyon ile ilgili önlemler alınmasıdır. Böylece
konutlardaki ve konut çevresindeki yanıcı madde yükü azaltılacak, konutların yangına dayanıklılığı
arttırılacak ve yangınla savaşım kaynakları etkin şekilde kullanılmış olacaktır.

(Yılmaz ve ark., 2017)
Sonuçta bu önlemler daha etkin bir orman yangınları yönetiminde önemli rol oynayacaktır. Bunun için
öncelikle yangında can ve mal kaybının azaltılması açısından, orman yangını sırasında yapıların yanma
riskinin değerlendirilmesi, yani orman yangınları tehlike oranlaması çalışmaları büyük önem arz etmektedir.

2.3.1-Tanımlar:
Orman Yangını: Ormanda bulunan yanıcı maddeleri (ağaçlar, dikili ve yatık kütükler, ot, ibre, yaprak, kuru
ağaçlar ve dallar v.b.) kısmen veya tamamen yakan ve etrafının açık olması nedeniyle serbestçe yayılma (ve
büyüme) eğilimi gösteren yangınlara “orman yangınları” denir.
Orman Yangını Türleri: 1.Toprak Yangını, 2.Örtü Yangını, 3.Tepe Yangını

2.3.2- Orman Yangınları Yönetiminde Tehlike Ve Risk Kavramları; Yangın tehlikesini kavramak ve
orman yangınlarını önlemek için orman kaynakları yöneticileri-plancıları, yerel yönetimler, konut sahipleri
vb. ilgi gruplarının “Tehlike” ve “Risk” kavramlarını tam olarak anlamaları gerekmektedir.
Orman yangınları terminolojisindeki “Yangın Tehlikesi”; Neyişçi ve ark. (1999) tarafından “kolaylıkla
tutuşabilen ince kuru yanıcılarla, yangın şiddetini artıran ve söndürme güçlüğü yaratan kalın ve canlı yanıcı
topluluğunun oluşturduğu tehlike” olarak tanımlanmıştır.

“Yangın Riski” ise, “değişik insan aktiviteleri ya da yıldırım gibi herhangi bir nedenin etkisiyle yangın
çıkma olasılığı” olarak tanımlanmış olup, ihmal, dikkatsizlik ve kasıt şeklinde insan kaynaklı etkiler orman
yangını riskini artıran faktörler olarak belirtilmektedir. (Neyişçi ve ark., 1999). Pyne ve ark. (1996) ise
yangın riskini “tutuşma olasılığı” olarak ifade etmiştir.

Bir diğer tanımlamada Yangın Riski “bir faktörün varlığı ve aktivitesi ile belirlenen bir yangın başlama
olasılığı” olarak belirtilmiştir (Gaylor, 1974’e atfen Dannenberg, 1983). Bu tanımlamalara göre Risk
kavramı, Tehlike kavramının temel ilkesidir.

2.3.3-Yangın Davranışını Etkileyen Faktörler:
Yangın şiddetini gösteren iki yangın özelliği, yayılış oranı ve alev boyudur (uzunluğudur). Yayılma oranı,
yangının büyümesini açıklamak için kullanılmaktadır. Yayılma oranı eğim dikliğinden, rüzgâr hızından ve
yanıcı madde özelliklerinden etkilenmektedir.

Hızlı ilerleyen bir yangın, söndürme ekipleri için güç bir
durumu göstermekte olup, yangını kontrol altına almanın zorluğunu ve tehlikeli oluşunu ifade etmektedir
(Albini, 1976). Alev boyu; yanan yanıcı maddenin boyuna ve sıklığına, eğimin dikliğine, canlı ve kuru
yanıcı madde rutubetine, yangının yayılmasına ve diğer yanıcı madde özelliklerine (ince yanıcı maddelerin
dizilişi ve miktarı gibi) bağlıdır (Radtke, 1981). Alev boyu, yangın yoğunluğunun da bir göstergesidir.
Bir kırsal gelişme alanında mevcut doğal orman yangını tehlikeleri; yanıcı maddeler, hava halleri (iklim) ve
topoğrafya olmak üzere üç temel grupta sınıflandırılabilir. Bu üç grup, orman yangını davranışını kontrol
etmede temel bileşenlerdir.

A-Yanıcı Maddeler: 1.Rutubet İçeriği, 2.Boyutu, 3.Miktarı, 4.Yoğunluğu, 5.Sürekliliği, 6.Tutuşabilirliği,
B-Topoğrafya: 1.Eğim,2.Bakı,3.Yükselti.
C-Hava Halleri (İklim) : 1.Rüzgâr, 2.Sıcaklık, 3.Bağıl Nem
2.3.4 -Planlama Birimi Orman Yangını Risk Ve Tehlikesinin Değerlendirilmesi
Orman yangınları, yangına bağımlı ekosistemlerde sistemin vazgeçilmez bir parçası olmasına ve ormanların
sürekliliği ile ekolojik dengenin sağlanmasında en önemli ögelerden birini oluşturmasına rağmen, her yıl
binlerce hektar verimli orman alanının yanmasına ve ormana dayalı birçok değerden yeterince
yararlanamamamıza daneden olmaktadır. Bunun için, yangın istatistikleriyle birlikte hava halleri, yanıcı
madde ve topoğrafik yapıya bağlı olarak yangın davranışının tahmin edilmesi ve planlamaların da ona göre
yapılması gereklidir.

Yangın Koruma ve Söndürme Organizasyonunun bilmesi gereken en önemli konulardan birisi, bir yerdeki
yangın çıkma olasılığı ile çıkan bir yangının nasıl bir davranış sergileyeceğidir.
Yangın Risk ve Tehlikesi, orman yangınlarının çıkış, yayılma ve gelişimini etkileyen faktörlerin analiz
edilmesi ile ortaya konulmaktadır. Bu analiz ve değerlendirmeler sonucunda, belirlenmiş bir alanda orman
yangın risk ve tehlikesine ilişkin farklı yönetim faaliyetlerinin olası etkilerini Planlama Birimi yöneticilerine
sunmak mümkün olabilmekte ve karar vericilerin kararlarını daha sağlıklı vermelerine yardımcı
olunmaktadır.

2.3.4.1-Yangın Riskinin Değerlendirilmesi
Yangın risk potansiyeli; belirli bir alanda insan ya da doğal nedenlerin (yıldırım) varlığı ve etkisi ile
belirlenen yangının başlama durumunun olasılığını ifade eder. Planlama ünitesinin yangın risk
potansiyelinin belirlenmesinde dikkate alınan hususlar; meşcere özellikleri (Tür kompozisyonu), topoğrafik
özellikler (eğim faktörü, bakı faktörü), yangın istatistik analizleri, nüfus yoğunluğu, yol ağı, tarım alanlarına
yakınlık ve yerleşim alanlarına yakınlık olarak sıralanabilir. Bu alanlar daha sonra yangın yönetim
zonlarının oluşturulmasında altlık olarak kullanılmalıdır

2.3.4.1.1 Yangın İstatistikleri
Mevcut istatistik veriler son 3, son 5 ve son 10 yıllık periyotlar için tespit edilerek gelişmeler takip edilmeli
ve önlemler bu veriler dikkate alınarak alınmalıdır. Bu nedenle de yangın mahallinde bulunan ve yangı
sonrası raporlamayı yapan idari ve teknik elemanların sağlıklı verileri girmesi konusunda gerekli eğitimlerin
yapılması zorunludur.

2.3.4.1.2 Yangınların Konumsal Risk Analizi
Planlanan Alana ait elde edilen geçmiş orman yangınları verileri ile yoğunluk analizi (Kernel Density)
gerçekleştirilmelidir. Faktör sınıflarına düşen yangın sayısı ile hesaplanan alansal oranların toplamı,
çekirdek yoğunluk tahmini analizlerinde ağırlık değerleri olarak kullanılmalıdır.

2.3.4.1.3 Potansiyel Yangın Başlama Noktaları

Potansiyel yangınların çoğu, doğal kaynaklı yangınlardan ziyade insan faaliyetleri sonucu meydana
gelmektedir.. Bu katman oluşturulurken yoğun kullanım alanları, asfalt ve orman yolları, tesisler, yerleşim
alanları-Orman arakesiti, Ziraat alanları- Orman arakesiti, rekreasyon bölgeleri ve ENH’ları dikkate
alınmalıdır.
2.3.4.2 Yangın Tehlikesinin Değerlendirilmesi: Yangın Tehlikesi, bir yangın durumunda, yanıcı
maddelerin tipi, miktarı, istiflenme düzeni ve nemi gibi özelliklerine bağlı olarak, yangının kontrol altına
alınabilme güçlüğü ve meydana getireceği zarar potansiyelini ifade eder.
2.3.4.2.1 Potansiyel Yangın Şiddeti: Bu katman, bir yangının birim yangın hattında açığa çıkardığı ısı
enerjisini ifade eder. Değerler tahmini yayılma oranı ve yanıcı madde tüketimi değerlerine dayanmaktadır.
Yangın şiddeti yangının kontrol güçlüğü ve ekolojik etkilerinin önemli bir göstergesidir.
2.3.4.2.2 Yayılma Oranı: Yangın yayılma oranı bir yangının birim zamanda yatayda kaydettiği mesafe
olarak değerlendirilir. Girdi parametresi olarak Plan ünitedsi yanıcı madde tipleri ve meşcere eğim değerleri
temel alınır.
2.3.4.2.3 Tepe Yangını Potansiyeli: Bu katman, mevcut orman ağaçlarının canlı tepe yanıcı madde
yoğunluğuna bağlı olarak, tepe altı yüksekliği ve yanıcı maddenin yatay sürekliliği değerlendirilerek
oluşturulur.
2.3.4.2.4 Yangın Tehlikesi Altındaki Yerleşim Alanları: Bu katman olası bir yangında tahrip ve zarar
potansiyeline sahip yaşam alanlarını içermektedir. Bu alanlar, yangına hassas yanıcı maddelerin bulunduğu
alanlar ve yangın çıkma ihtimali yüksek olan alanlar değerlendirilerek belirlenir. Değerlendirme sonucunda
Orman Durumu ve Yakınlık parametreleri kullanılarak planlama ünitesindeki yerleşim alanları 3 veya 4
farklı hassasiyet kategorisine ayrılır. (Az, Orta, Yüksek ve Çok Yüksek)
2.3.4.3 Plan Ünitesi Orman Yangın Risk ve Tehlike Durumu
Orman yangın riskini hesaplarken riski oluşturan temel unsurlar dikkate alınarak risk haritaları
oluşturulmaktadır. Plan ünitesi sınırlarında bulunan tüm ormanlık alanlarının 12 aylık risk haritaları ayrı
ayrı olarak yapılmalıdır. Bu haritalar yapılırken Ağaç Türü, Meşcere Kapalılığı, Bakı, Sıcaklık, Nispi Nem,
Yağış, Yerleşim yerlerine yakınlık, Yollar, Enerji Nakil Hatları ve son 5 yılda çıkmış orman yangınlar
ağırlıklı olarak dikkate alınarak yapılmalıdır.

2.3.4.4 Yangınlara Karşı Hazırlıklı Olma
Yangınlara karşı hazırlıklı olma, bir yangının başladıktan sonra ortaya koyacağı potansiyelin azaltılmasına
yönelik yapılan faaliyetlerdir. Bu faaliyetler, yangın öncesi yapılacak budama, diri örtü temizliği, kontrollü
yakma gibi yanıcı madde düzenlemeleri, yangın emniyet yol ve şeritlerinin tesisi ve bakımının yapılması ile
birlikte yangınla mücadelede kullanılacak kaynakların yangın öncesi organizasyon faaliyetlerini içerir. Bu
kapsamda elde edilen veriler ışığında Planlama biriminde konuşlu ve planlama biriminde çıkabilecek bir
yangına müdahale edebilecek en yakın müdahale araçları ve su kaynakları, yangın gözetleme kulelerinin,
kameralarının konumu ve görünürlük analizi ile ormanın görülebilme potansiyeli değerlendirilmelidir.

Yangın tehlikesinin değerlendirilmesinde 4 değişken dikkate alınmalıdır.1.Potansiyel Yangın Şiddeti,
2.Yangın Yayılma Oranı,3-Tepe Yangını Potansiyeli,4. Yangın Tehlikesi Altındaki Yerleşim Alanları
İncelenen 4 bileşen farklı katmanlar halinde CBS ortamında değerlendirilir. Her katmanın planlama
biriminde yangın tehlikesi üzerine olabilecek potansiyel etkisi dikkate alınarak planlama birimi Yangın
Yönetim Zonlarına ayrılır. Bu sayısal ağırlıklarla yangın tehlikesi Çok Düşük, Düşük, Orta, Yüksek ve Çok
Yüksek olarak sınıflandırılarak uygulama bölgelerine ayrılır.

3.SONUÇ
Akıllı Şehir, şehirlerin geleceği için statik bir yaklaşım tarif etmemektedir. Daha ziyade, teknoloji ve verinin
yenilikçi kullanımının, organizasyonel değişim ile birlikte ele alan, gelecekteki şehirler için daha etkin, etkili
ve sürdürülebilir yollarla farklı dinamik şehir vizyonlarının sunulmasına yardımcı olabilecek yönlendirici
hususları ele almaktadır. Bu kapsamda günümüzde akıllı şehir planlama ve bileşenlerinde orman
yangınlarıyla mücadele kapsamında Yangın Yönetim Planlarının yapılması kaçınılmazdır. Bu planların
yapılmasıyla birlikte;
Akıllı Şehirlerde orman yangınları tehlikesinin azaltılmasına yönelik şehir ve çevresinde konut sahiplerinin
önlemler almaları konusunda teşvik edilmesi sağlanacaktır,

Orman yangınları tehlikesinin azaltılmasına yönelik konut ve çevrelerinde hangi önlemlerin alınması
gerektiği belirlenecektir, orman yangınlarının tehlikeleri konusunda şehir sakinlerinin eğitilmesi
sağlanacaktır,
Orman yangınları yöneticileri, yerel yönetime bağlı yangın yöneticileri, afet yönetimi çalışanları, sağlık
kuruluşları-acil servis birimleri, plancılar vb. tarafından orman yangınları öncesinde etkili bir ön hazırlık ve
planlama çalışması yapılabilecektir,
Orman içi ve kenarı yerleşimlerdeki konut inşaatlarına başlanabilmesi için alınacak inşaat ruhsatlarında,
inşaat izinlerinin verilmesine yönelik karar verme sürecinde kullanılabilecek bir model elde edilecektir
Orman içi ve kenarı yerleşimlerdeki konutların yangın sigortası esaslarının belirlenmesinde yardımcı
olabilecektir.
Yerel yönetimlerin ve yöre insanının merkezi yönetim organizasyonu ile uyumlu çalışma ve destek olma
imkanları doğacaktır.

4. TARTIŞMA
Orman Yangınlarına karşı hazırlıklı olmak ona uygun bir yaklaşımı ve yönetim tarzını gerekli kılmaktadır.
Orman yangınlarına karşı temel yaklaşımın yangın önleyici tedbirler olması olmalıdır. Önleyici tedbirler
başta olmak üzere çıkabilecek yangınlara hazırlıklı olma, yangın yönetim planları oluşturma, gerekli
işlemleri yapma ve denetleme konusunda yoğun çalışmalar yürütmelidir.

Orman yangınlarının önlenmesi, çıkan yangınların zararlarının hafifletilebilmesi ve sahip olduğumuz
mücadele gücünün en verimli şekilde kullanılabilmesi planlama ile mümkündür.
Akıllı Şehirlerde yapılacak bu çalışmada gerçekleştirilen analiz ve değerlendirmeler ışığında ortaya konulan
yangın tehlike ve risk haritaları, yangın yönetim zonları ve bunlara ilişkin faaliyet ve uygulamalar
çerçevesinde yangınların önlenmesi, yangınlara karşı hazırlıklı olma ve yangınla mücadele faaliyetleri
gerçekleştirilecektir.

Ziraat-Orman, İskân-Orman arakesitlerinde yanıcı madde azaltma çalışmaları gerçekleştirilecek, olası bir
yangının ormana sirayet etmesinin önüne geçilecektir.
Yangın risk ve tehlikesinin yüksek olduğu yerlerde 20-30 metrelik tampon zonlarda yangın tehlikesini
azaltmaya yönelik yanıcı maddenin kontrollü olarak azaltılması ve yanıcı madde dikey sürekliliğinin
kırılması amacıyla çalışmalar yapılmalıdır.

Ayrıca bu zon içerisinde yer alan yerleşim alanları içi ve
civarında yangın risk ve tehlike potansiyelin göre belirlenecek 20-50 m’lik tampon zonlarda yanıcı madde
temizliği gerçekleştirmek çok önemlidir.

KAYNAKLAR
ALBINI, F. A., 1976: Estimating Wildfire Behavior and Effects, U.S. Department of Agriculture, Forest
Service, General Technical Report GTR INT-30, Intermountain Forest and Range Experiment Station,
Ogden, Utah, UT 84401, USA, pp: 92.
BİLGİLİ, E., 1998: Yangın Amenajman Planlamalarında Yanıcı Madde Amenajmanının Rolü. Orman
Yangınları Politikası ve Planlaması Eğitim Kursu, Ankara.
COHEN J.D., 1995: Structure Ignition Assessment Model (SIAM). In ‘The Biswell Symposium: Fire Issues
and Solutions in Urban Interface and Wildland Ecosystems’, 15–17 February 1994, Walnut Creek, CA.
USDA Forest Service, General Technical ReportPSWGTR-158, pp. 85–92. Available at
http://www.nps.gov/fire/download/pub_pub_SIAM.pdf [Ziyaret Tarihi: 22 February 2010].
DANNENBERG, M.R., 1983: Fire Protection in the Wildland/Urban Interface: A Montana Viewpoint.
University of Montana, Master of Forestry, 98 pages, Montana, USA.
GAYLOR, H.P., 1974: Wildfires-Prevetion and Control. Robert Brady Comp., Bowie, Maryland, pp:2-9.
İOBM,2018. İstanbul Orman Bölge Müdürlüğü, İstanbul İli Yangın Yönetim Planı (2018-2022) (s. 43-51)
İOBM,2019. İstanbul Orman Bölge Müdürlüğü, 2019 yılı Yangın Eylem Planı (s.16-17)
McCAFFREY, S. M., 2002: For Want of Defensible Space a Forest is Lost: Homeowners and the Wildfire
Hazard and Mitigation in the Residential Wildland Intermix at Incline Village, Nevada, University of
California, Wildland Resource Science, Berkeley, USA, pp: 300.
NEYİŞÇİ, T., 2009: Orman Yangını Yönetiminin Bir Aracı Olarak Yanıcı Yönetimi. T.C. Çevre ve Orman
Bakanlığı, Orman Genel Müdürlüğü, I. Orman Yangınlarıyla Mücadele Sempozyumu, 07-10 Ocak 2009,
Tebliğler Kitabı, Sayfa: 249-255, Antalya
NEYİŞÇİ, T., Y. AYAŞLIGİL, S. SÖNMEZIŞIK, 1999, Yangına Dirençli Orman Kurma İlkeleri.
TÜBİTAK Togtag -1342, TMMOB Orman Müh. Odası Yayın No:21. Ankara.
PYNE, S. J., 1997: Fire In America: A Cultural History of Wildland and Rural Fire. University of
Washington Press, Seattle, USA, pp: 79.
RADTKE, K., 1981: Living More Safely at the Chaparral-Urban Interface. Written for USDA Forest
Service, Pasific Southwest For. And Range Exp. Sta., Berkeley, California, 101 pages, USA.
SKINNER, C. N., CHANG, C. R., 1996: Fire Regimes, Past and Present. In Sierra Nevada Ecosystem
Project: Final Report to Congress, Volume: 2, Centers for Water and Wildland resources, UC-Davis, Davis,
CA, USA, pp: 1041–1069.
STATE OF UTAH, 1978: Wildfire Hazards and Residential Development: Identification, Classification,
and Regulation. Dep. Of Nat. Res., Section of Forestry and Fire Control, Salt Lake City, Utah, 82 pages,
USA.
YILMAZ, E., KOÇAK, Z., COŞGUN, U., AY, Z., BİLGİN, F. ve İ. ŞAFAK, 2012: Orman Yangınları
Yönetiminin Bütünleyici Karmaşıklık Yöntemiyle Değerlendirilmesi. T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı,
Doğu Akdeniz Ormancılık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü, DOA Yayın No: 67, Teknik Bülten No: 41, 124
sayfa, Tarsus

Dr. Öğretim Üyesi. Necmi Cemal ÖZDEMİR
Kocaeli Üniversitesi / Mühendislik Fakültesi / Elektrik Mühendisliği
necmi.ozdemir41@hotmail.com
Mühendis. İkram ÇELİK
İstanbul Orman Bölge Müdürlüğü,Orman Yangınlarıyla Mücadele Şube Müdürü
ikramcelik@ogm.gov.tr

Etiketler

4 Ağustos 2021