Gıda Mühendisleri Odası Alınması Gereken Tedbirleri Açıkladı
Ülkemizi ve dünyamızı Yeni Koronavirüs Covid-19 salgını ve salgınla
birlikte ortaya çıkan panik havası sarmış durumda.
Sabah akşam sosyal medya ile yazılı ve görsel basında Koronavirüs
haberleri yer alıyor. Üniversitelerle, ilk, orta ve liseler geçici
süreliğine tatile girdi.
Halkımızın toplu olarak bulunduğu sinema,
tiyatro, restoran vb. sosyal alanlar da bir süreliğine kapalı olacak.
Peki, Dünya Sağlık Örgütü tarafından “pandemi” (dünyayı saran salgın)
olarak tanımlanan ve Çin’den başlayıp dünyanın çeşitli ülkelerine
yayılan Koronavirüs (Covid-19) nasıl ortaya çıktı?
Koronavirüsler, geniş bir virüs ailesidir. Bazıları insanlarda da
hastalığa neden olurken, çoğu yarasalar, develer, kediler gibi çeşitli
hayvanlarda hastalığa neden olan zoonotik virüslerdir. Nadiren de olsa
hayvan koronavirüsleri insanlar arasında da yayılabilir (SARS ve MERS
gibi). Ancak bir kez insanlara bulaştıktan sonra enfekte olan kişiden
diğer insanlara grip gibi çok kolay bulaşabilirler.
Bilim insanları tarafından kabul edilen yaygın kanı, Koronavirüslerin
yaban hayvanlarından insana bulaştığı yönündedir. Örneğin, 2002 yılında
yine Çin’de başlayan SARS (ciddi akut solunum sistemi sendromu)-CoV
virüsünün yarasalardan palmiye misk kedilerine, bu kedilerden de insana
bulaştığı düşünülmektedir. SARS’tan etkilenen 8 bin 98 kişiden 774’ü
hayatını kaybetmiştir.
Aynı şekilde Afrika’da ortaya çıkan Ebola virüsünün de yaban
hayvanlarından (primatlardan) kaynaklanmış olabileceği ifade ediliyor,
bilim insanları tarafından.
Günümüzde global bir sorun haline gelmiş olan yeni Koronavirüs
Covid-19’un, Çin’in Wuhan kentindeki Huanan deniz ürünleri pazarından
kaynaklandığı ve daha sonra dünyaya yayıldığı bilinmektedir. Yeni
Koronavirüsün de pazarda satılan yarasa ve yılan gibi yaban hayvanlardan
bulaştığı düşünülüyor..
Yeni Koronavirüs salgını, bizlere vaban hayvanlarla temas halinde
olmanın, onları yemenin çok ciddi sağlık riskleri taşıdığını bir kez
daha gösterdi.
Yaban hayvanlarıyla temasın bir sebebi, ormanların yok edilmesiyle bu
hayvanların yaşam alanlarının da yok olması olabiliyor. Bir diğer sebep
yoksulluk ve açlıktan dolayı yaban hayvanlarını yemek zorunda kalmak
olabiliyor. Yıllar içerisinde de yaban hayvanlar yemek kültürüne dahil
oluyor. Böylece aslında besin zincirimizde yer almayan yaban hayvanlar,
besin zincirimize girmiş oluyor. Tabii onların taşıdığı hastalıklar,
virüsler vb. de insanlara taşınmış oluyor.
Çin’de başlayan Yeni Koronavirüsün insana yaban hayvanların etinin
pişirilip yenmesiyle bulaşmadığı anlaşıldı. Bulaşmanın, bu hayvanlarla
temas halinde olan, yakalayan, satan, kesen, temizleyen kişilerle
olduğu, onlardan da diğer insanlara bulaştığı düşünülüyor.
Ülkemiz de ne yazık ki dünyayı sarsan Koronavirüsünden nasibini aldı. 10
Mart 2020’de Türkiye’deki ilk Koronavirüs vakası açıklandı. Bugün
itibarıyla virüsün bulaştığı vatandaşlarımızın sayısı 47 kişiye ulaştı.
Hasta olan vatandaşlarımıza geçmiş olsun diyor, acil şifalar diliyoruz.
11 Mart 2020’de Dünya Sağlık Örgütünün yayınladığı güncel verilere göre
Covid-19 virüsünün görüldüğü ülke sayısı 113’tür. Bu ülkelerde enfekte
olmuş kişi sayısı 118.162 olmakla birlikte 4290 kişi hayatını
kaybetmiştir. Daha çok 60 yaşın üzerindekiler hastalıktan etkileniyor.
Vakaların sayısının hızla yükselmiş gibi görünmesinin sebebi, testlerin
yoğunlaşmasıyla birlikte zaten virüse yakalanmış olan birçok kişinin
tespit edilebilmiş olması.
Uzmanlar soğuk algınlığı, kuru öksürük gibi şikayetlerle başlayan,
yüksek ateş ve nefes darlığıyla seyreden bu yeni tip Covid-19 virüsünün
düşünüldüğü kadar tehlikeli olmadığına, halk arasında endişe ve panik
durumuna yol açmaması gerektiğine önemle vurgu yapmaktadırlar.
Ölüm oranının önceki yıllarda görülen diğer Koronavirüslerden (Sars-CoV
(yaklaşık %9 ölüm oranı) ve Mers-CoV (yaklaşık %35 ölüm oranı)) daha
düşük olduğu bilinmektedir.
Hastalıktan korunmak için yapmamız gereken, panik havasına kapılmadan
kişisel hijyen kurallarını uygulamak ve hekimlerin önerileri
doğrultusunda davranmaktır.
Peki günden güne dünyaya yayılan Covid-19 virüsü gıdalarımıza enfekte
olabilir mi, Gıda yoluyla insanlara bulaşabilir mi, soruları da akla
gelmektedir.
Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi’nin Başuzmanı Marta Hugas daha önce
Sars-CoV ve Mers-CoV koronavirüslerinden elde edilen tecrübelerin gıda
tüketimi yoluyla bulaşmanın meydana gelmediğini gösterdiğini dile
getirmiştir.
Covid-19 virüsünün gıda tüketimi ile insana bulaşıp bulaşmadığı yönünde
bir rapor bulunmamaktadır.
Bu sebepten her türlü ihtimale karşı gıda işleme ve hazırlık aşamasında
iyi hijyen uygulamalarının takip edilmesi gerekir.
• Gıdayla temas etmeden, gıda üretimine başlamadan önce ellerimizi en az
20 saniye sabun ve suyla yıkamalıyız.
• Pişmiş ve pişmemiş ürünler arasında çapraz kontaminasyondan
kaçınmalıyız. Bu şu anlama gelmektedir. Pişmemiş bir üründe
kullandığımız her türlü araç ve gereçleri yıkamadan pişmiş ürünlerde
kesinlikle temas ettirmemeliyiz. Özellikle ellerimizi de pişmiş ve son
tüketime hazır olan ürünlere dokunmadan önce uygun bir şekilde
yıkadığımızdan emin olmalıyız.
• Pişirilerek tüketilen yiyecekleri, et, süt ve yumurta gibi, çiğ olarak
tüketmemeli ve bu gıdaları iyi pişirmeliyiz.
• Toplu yemek ve gıda üretiminin olduğu iş yerlerinde, enfekte olmuş
fakat enfekte olduğundan habersiz çalışanlar olabilirler. Bu çalışanlar
hapşırma ve öksürük gibi semptomlarla gıdaların temas ettiği yüzeylere
ve gıdalara, hatta çalışma arkadaşlarına bu virüsü bulaştırabilirler.
Öncelikle bu kişilerin personel hijyenlerine dikkat etmeleri ve diğer
çalışanlarla yakın temas kurmaktan kaçınması gerekmektedir.
Ayrıca Prof. Dr. Ercan Küçükosmanoğlu, tüm işyerlerinde aşağıdaki
tedbirlerin uygulanması gerektiğini belirtiyor:
• “Virüs öksürük, hapşırık ve konuşurken havaya yayılır. Daha önce
salgınını gördüğümüz grip salgınlarına benzer bir hastalık yaratır.
Öksürük ve hapşırık sırasında ağzı kapatmak önemli,
• “Elleri yıkamak önemli,
• “Ellerin yıkanamadığı durumlarda alkol bazlı dezenfektanlar
kullanılmalı,
• “İşyerlerinin havalandırılmasına önem verilmeli.
• “İşyerleri işçi sağlığı ve iş güvenliği tedbirleri çerçevesinde
işyerini hijyenik hale getirmekle yükümlüdür. Bu çerçevede özellikle
böyle bir durumda işyerlerinin dezenfekte edilmesi, tuvalet ve
lavaboların hijyenik hale getirilmesi işletmenin sorumluluğudur. Bu
kapsamda işverenler iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi ile birlikte
çalışarak bu yönde önlem almak zorundadırlar.
• “İşyerlerinde ateş, öksürük, solunum sıkıntısı olan çalışanlar hızlı
bir şekilde saptanmalı ve sağlık kuruluşlarına sevk edilmelidir.”.
İstirahat süresi boyunca bu çalışanlar çalıştırılmamalıdır. Ayrıca
yurtdışı seyahati yapmış kişilerin 14 gün
karantina kuralı uyması sağlanmalıdır. İşletmelere gelen ziyaretçilerden
yurtdışı seyahat bilgisi istenebilir.
Son olarak, Yeni Koronavirüs Covid-19 için yapılan ilaç ve aşı
çalışmalarından da kısaca söz etmekte fayda var. Çin Hükümeti tarafından
Korona salgını ile mücadelede olumlu sonuçlarından dolayı kullanılan,
Küba’nın geliştirdiği Interferon alpha (IFN-a2B) adlı ilacın Çin’de 1500
hastanın iyileştirilmesinde etkili olduğu belirtiliyor.
İlacı geliştiren
BioKübaFarma’nın Başkanı Dr. Luis Herrera Martinez, ilacın seçilmesinin
nedeni, daha önce Koronaya benzer karakteristikteki virüslerin
tedavisinde etkili olması, diyor. İlacın avantajı, Korona salgını gibi
durumlarda, hastaların durumlarının daha da kötüleşmesini, sağlıklarının
ölümle sonuçlanabilecek kadar ciddi bir aşamaya ulaşmasını önlemek için
koruyucu bir mekanizma görevi görmesi, olduğunu belirtiyor.
Küba’nın
bilgiyi gizlemek, fahiş fiyatlara satmak yerine, hiçbir kâr amacı
gütmeden, teknolojisini İnsanlığın hizmetine sunması, küresel boyuttaki
bir salgında ciddi önem kazanıyor.
Önümüzdeki dönemde, tüm zorluklarına rağmen, yeni koronavirüse karşı
mücadeleyi İnsanlık olarak kazanacağımızı biliyoruz. Ancak hayvanlardan
insanlara geçen benzer koronavirüs salgınlarını yeniden yaşamamak için,
doğaya saygı duymak, doğayı tahrip etmemek, yaban hayvanlarından ve
onların yaşam alanlarından uzak durmak gerekiyor.
TMMOB
Gıda Mühendisleri Odası Kocaeli Temsilcisi
Sema KOPAL
